معرفی انواع کاغذ و کاربرد آنها | چند نوع کاغذ داریم؟

کاغذ روزنامه و کاغذهای مکانیکی؛ ارزان، سبک و کوتاه‌عمر

کاغذ روزنامه از خمیر مکانیکی، یعنی خمیر حاصل از خردکردن مستقیم چوب بدون تصفیه‌ی شیمیایی زیاد، ساخته می‌شود. در این نوع، مقدار زیادی از لیگنین چوب باقی می‌ماند؛ ماده‌ای که باعث می‌شود کاغذ ارزان باشد اما خیلی هم دوام نداشته باشد و با گذشت زمان، زرد و شکننده شود. چون عمر مفید یک روزنامه یا بسیاری از نشریات فقط چند روز است، این موضوع بزرگ‌ترین مشکل به‌حساب نمی‌آید و در عوض هزینه‌ی پایین تولید، مزیت اصلی است.

کنار کاغذ روزنامه، نوع دیگری به نام کاغذ مکانیکی وجود دارد که می‌توان آن را نسخه‌ی کمی بهتر و سفیدتر از روزنامه دانست. در این نوع ترکیبی از خمیر مکانیکی و خمیر شیمیایی استفاده می‌شود؛ در نتیجه، هم کمی روشن‌تر و خوش‌رنگ‌تر است و هم در چاپ متن و تصویر، نتیجه‌ی قابل قبول‌تری می‌دهد. نشریات اقتصادی و مجلات عمومی با تیراژ بالا که نمی‌خواهند خیلی گران شوند، اغلب از این نوع استفاده می‌کنند.

کاغذ شیمیایی؛ تحریرِ باکیفیت‌تر

اصطلاح «کاغذ شیمیایی» یا «Wood Free» به کاغذی اشاره دارد که در آن بخش زیادی از لیگنین چوب با فرآیندهای شیمیایی حذف شده است. نتیجه این است که کاغذ دیرتر زرد می‌شود، مقاومت بهتری در برابر عمر طولانی دارد و رنگ و چاپ روی آن بهتر می‌نشیند. بسیاری از کاغذهایی که برای فتوکپی، چاپ اداری و حتی برخی مجلات استفاده می‌شوند، در واقع همین کاغذ شیمیایی هستند؛ حتی اگر نام آن را روی بسته نبینی.

این کاغذ برای سربرگ‌های رسمی، نامه‌های مهم، جزوات آموزشی بلندمدت و مجلاتی که قرار است مدت‌زمان بیشتری در کتاب‌خانه‌ی مخاطب بمانند، گزینه‌ی مطمئنی است. سطح آن معمولاً صاف‌تر و رنگ آن روشن‌تر از تحریر ارزان یا مکانیکی است.

کاغذهای چسب‌دار و لیبل؛ وقتی کاغذ باید بچسبد

دنیای لیبل‌ها هم دنیای خودش را دارد. اینجا دیگر کاغذ فقط یک سطح چاپ نیست؛ باید بتواند روی سطوح مختلف (شیشه، پلاستیک، فلز، مقوا و…) بچسبد و گاهی در برابر رطوبت، سرما یا گرما هم مقاومت کند. در ساده‌ترین حالت، کاغذ پشت چسب‌دار داریم؛ یک روی آن برای چاپ آماده است و پشت آن با چسب و یک لایه‌ی جداشونده (لاینر) پوشانده شده است. این کاغذ برای برچسب محصولات، بارکد، لیبل قیمت و بسته‌بندی بسیار استفاده می‌شود.

در کاربردهای سخت‌تر، مثل بطری‌های نوشیدنی که در یخچال هستند یا محصولات بهداشتی که در حمام و محیط مرطوب نگهداری می‌شوند، به‌جای کاغذ معمولی از PVC چسب‌دار یا سایر فیلم‌های پلاستیکی استفاده می‌شود. این مواد دیرتر پاره می‌شوند، در تماس با آب وا نمی‌روند و چاپ روی آن‌ها ماندگارتر است.

کاغذهای خودکپی (NCR) و کاغذ کاربن؛ برای فرم‌های چند نسخه‌ای

اگر دفترچه‌ی فاکتور یا رسیدی را دیده باشی که هم‌زمان چند نسخه از نوشته روی برگه‌های زیرین ایجاد می‌شود، با کاغذ NCR یا همان کاغذ خودکپی سروکار داشته‌ای. در این نوع کاغذ، سطح برگه‌ها با میکروکپسول‌های مواد رنگی پوشیده شده است. وقتی با خودکار روی برگه‌ی اول فشار می‌دهی، این کپسول‌ها می‌ترکند و متن روی برگه‌ی بعدی هم ظاهر می‌شود، بدون اینکه نیاز به یک لایه‌ی کاربن جداگانه داشته باشی.

این تکنولوژی کار را برای بانک‌ها، فروشگاه‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل و هر جایی که با فاکتور و رسید چند نسخه‌ای سر و کار دارد، ساده‌تر و تمیزتر کرده است. هنوز هم در بعضی جاها از کاغذ کاربن کلاسیک استفاده می‌شود، ولی روند کلی دنیا حرکت به سمت NCR و حذف کربن‌های جداگانه است.

چند نوع کاغذ داریم؟ یک طبقه‌بندی کاربردی

حالا که با مهم‌ترین انواع کاغذ آشنا شدیم، برگردیم سر سؤال اصلی: چند نوع کاغذ داریم؟ اگر از زاویه‌ی فنی و کارخانه‌ای نگاه کنیم، جواب ممکن است به صدها نوع برسد. اما برای کار عملی، می‌توانیم یک تقسیم‌بندی ساده‌تر و به‌دردبخور ارائه کنیم:

از نظر کاربرد، می‌شود گفت ما دست‌کم با هشت خانواده‌ی اصلی کاغذ و مقوا سروکار داریم:

1. کاغذهای تحریر و اداری برای کتاب، دفتر، سررسید و فرم‌های دفتری

2. کاغذهای گلاسه و کوتد برای کارهای تبلیغاتی و چاپ رنگی باکیفیت

3. کاغذها و مقواهای بسته‌بندی مثل کرافت، پشت طوسی و ایندربرد

4. کاغذهای روزنامه و مکانیکی برای نشریات ارزان و موقت

5. کاغذهای هنری مثل آبرنگ، اشتنباخ، کارتریج و کتان هنری

6. کاغذهای خودکپی و کاربن‌دار برای فاکتور و سندهای چند نسخه‌ای

7. کاغذها و فیلم‌های چسب‌دار برای لیبل و برچسب

8. کاغذهای صنعتی و سبز مثل فیلتر، حرارتی، عایق، بازیافتی تخصصی و کاغذ سنگی

بنابراین جواب انسانی و قابل استفاده این است که:
از نظر عملی، حداقل هشت نوع اصلی کاغذ داریم که هرکدام خانواده‌ای از زیرگروه‌ها را شامل می‌شوند.

چطور برای کار خود، کاغذ مناسب را انتخاب کنیم؟

شناختِ انواع کاغذ بدون اینکه بدانیم چطور انتخاب‌شان کنیم، نصف راه است. برای اینکه در پروژه‌ی بعدی‌ات بهترین تصمیم را بگیری، چند سؤال کلیدی را همیشه از خودت بپرس:

اول ببین چه چیزی قرار است روی این کاغذ بیاید. اگر عمدتاً متن است، تحریر یا بالکی انتخاب‌های اصلی هستند. اگر عکس و طرح گرافیکی مهم است، گلاسه جلو می‌آید. اگر اصلاً قرار نیست چیزی خوانده شود و بیشتر «حس بسته‌بندی» مهم است، کرافت یا مقوای بسته‌بندی را بررسی کن.

بعد به مخاطب و تصویر برند فکر کن. یک رستوران لوکس ممکن است برای منوی خود از کاغذ کتان یا فانتزی استفاده کند تا حس خاص‌بودن منتقل شود، درحالی‌که یک فست‌فود جوان‌پسند با کرافت چاپ‌شده هم می‌تواند تجربه‌ی جذابی بسازد. یک شرکت صنعتی شاید با یک کاتالوگ گلاسه‌ی محکم و حرفه‌ای بهتر معرفی شود، ولی برای دفترچه‌ی راهنما یا لیست قیمت، تحریر کافی است.

سوم، بودجه را فراموش نکن. تفاوت گرماژ و نوع کاغذ در تیراژ بالا، مستقیم روی هزینهٔ کل می‌نشیند. شاید برای ۵۰ نسخه، فرق زیادی نبینی، اما وقتی قرار است ۱۰ هزار بروشور چاپ کنی، تفاوت بین گلاسه‌ی ۱۵۰ گرمی و ۱۳۵ گرمی یا بین تحریر و گلاسه، رقم قابل توجهی می‌شود.

و در نهایت، به عمر محصول فکر کن. چیزی که فقط برای یک روز نمایشگاه استفاده می‌شود، الزاماً نیاز ندارد روی گران‌ترین و ماندگارترین کاغذ چاپ شود. اما کتابی که قرار است سال‌ها در کتابخانه‌ها بماند، یا جعبه‌ی محصولی که ممکن است بارها دست‌به‌دست شود، به کاغذ و مقوای قوی‌تر و باکیفیت‌تری احتیاج دارد.

جمع‌بندی

دنیای کاغذ، برخلاف ظاهر ساده‌اش، بسیار متنوع است. از تحریر سفید و معمولی که هر روز با آن سروکار داریم، تا گلاسه‌ی براق کاتالوگ‌ها، تا بالکیِ دوست‌دار چشم، تا کرافت قهوه‌ای بسته‌بندی، هرکدام جای خودشان را در زنجیره‌ی چاپ و بسته‌بندی دارند. وقتی از خودت می‌پرسی «چند نوع کاغذ داریم؟»، شاید پاسخ دقیق عددی مهم نباشد؛ مهم این است که بدانی چند خانواده‌ی اصلی وجود دارد و هرکدام برای چه کاری ساخته شده‌اند.